🎯 Суралцах зорилго
- Өгөөдэй хаан ширээнд заларсан он, нөхцөлийг хэлэх
- Хархорум хотын үүргийг тайлбарлах
- Өртөөний тогтолцооны ач холбогдлыг үнэлэх
Хэн байсан бэ?
Өгөөдэй бол Чингис хааны гурав дахь хүү. Чингис хаан өөрөө түүнийг залгамжлагчаар нэрлэсэн гэж эх сурвалжид өгүүлдэг. Ах Зүчи, Цагадай хоёрын хооронд зөрчил байсан тул зөөлөн, эвлэрүүлэх чадвартай Өгөөдэйг сонгосон гэж үздэг.
1229 онд Хэрлэн мөрний Хөдөө аралд болсон их хуралдайгаар хаан ширээнд заларсан.
Их Монгол улсын төрийн хөгжил
Чингис хаан улсыг байгуулсан бол Өгөөдэй хаан түүнийг удирдах тогтолцоог бүрдүүлсэн. Түүний үед:
• Албан татварыг журамлаж, тогтмол хэмжээтэй болгосон• Төв яамд, бичээчдийн алба бий болсон• Эзэлсэн газар нутгийг захирах засаг захиргаа байгуулсан• Хятад, перс, уйгур мэргэжилтнүүдийг төрийн албанд ажиллуулсан
Энэ нь байлдан дагуулагч цэргийн улсаас удирдлагын тогтолцоотой төр рүү шилжсэн эргэлт байв.
Хархорум — нүүдэлчдийн нийслэл
1235 онд Өгөөдэй хаан Орхоны хөндийд Хархорум хотыг барьж эхэлсэн. Энэ бол нүүдэлчдийн улсын анхны байнгын нийслэл юм.
Хархорумд гар урчууд, худалдаачид, элчин сайд, шашны төлөөлөгчид цугларч байв. Бурхны шашны сүм, лалын сүм, христосын сүм зэрэг өөр өөр шашны барилга зэрэгцэн оршиж байсан нь Их Монгол улсын шашны хүлцлийн бодлогын бодит илрэл байлаа.
Өртөөний тогтолцоо
Баруун этгээдийн аян дайн
1235 оны их хуралдайгаар баруун зүг рүү аян дайн зарласан. Бат хаан ерөнхий удирдагч, Сүбээдэй жанжин цэргийн стратегийг хариуцсан.
1237–1240 онд Оросын ноёдын газрыг эзэлж, 1241 онд Польш дахь Легниц, Унгар дахь Мохийн тулалдаанд ялалт байгуулсан. Гэвч Өгөөдэй хаан таалал төгссөн мэдээ ирснээр цэрэг эргэн буцсан.
Европын түүхч олонх нь энэ эргэлтийг Европын хувь заяаг өөрчилсөн мөч гэж үздэг.
Түүхэн хүмүүс
Өгөөдэй хаан
Их Монгол улсын хоёр дахь хаан
1186 – 1241
Чингис хааны гурав дахь хүү. Байлдан дагуулсан газар нутгийг удирдах төрийн тогтолцоог бүрдүүлсэн.
Бат хаан
Алтан ордны улсыг үндэслэгч
1207 – 1255
Зүчийн хүү. Баруун этгээдийн аян дайныг удирдаж, Алтан ордны улсыг байгуулсан.
Сүбээдэй
Их Монгол улсын жанжин
1176 – 1248
Монголын хамгийн авьяаслаг стратегичдын нэг. Хятадаас Европ хүртэл 20 гаруй улсын эсрэг байлдсан.
Он цагийн хэлхээс
- 1229Дундад үе🇲🇳 Монгол
Өгөөдэй хаан ширээнд заларав
Их хуралдайгаар Чингис хааны гурав дахь хүү Өгөөдэй хаан ширээнд заларсан.
- 1235Дундад үе🇲🇳 Монгол
Хархорум хотыг байгуулав
Өгөөдэй хаан Их Монгол улсын нийслэл Хархорум хотыг барьж эхэлсэн.
- 1241Дундад үе🌍 Дэлхий
Европ дахь аян дайн ба Легницийн тулалдаан
Бат хаан, Сүбээдэй нарын удирдсан цэрэг Легниц болон Мохийн тулалдаанд ялалт байгуулсан.
- 1246Дундад үе🇲🇳 Монгол
Гүюг хаан ширээнд заларав
Өгөөдэй хааны хүү Гүюг хаан ширээнд суусан. Пап ламын элч Плано Карпини ёслолд оролцсон.
🔬 Хичээлийн лаборатори
Таамагла → Турш → Шалга. Уншсанаа энд бататга.
Тоглуулах товчийг дарж, үйл явдлууд он цагийн дарааллаар хэрхэн өрнөснийг ажигла.
1229
Өгөөдэй хаан ширээнд заларав
Их хуралдайгаар Чингис хааны гурав дахь хүү Өгөөдэй хаан ширээнд заларсан.
1235
Хархорум хотыг байгуулав
1241
Европ дахь аян дайн ба Легницийн тулалдаан
1246
Гүюг хаан ширээнд заларав
📌 Дүгнэлт
Өгөөдэй хааны үед Их Монгол улс байлдан дагуулагчаас удирдагч болж хувирсан. Хархорум, өртөө, татварын журам зэрэг нь эзэнт гүрнийг нэгтгэн барих механизм болсон.
Өөрийгөө шалгах
Хичээлийн тестийг өгч мэдлэгээ бататга.
Холбогдох тоглоом
Тоглож байж сурах нь илүү удаан санагддаг.
Дуусгаснаар ахиц болон XP-д тооцогдоно.