🎯 Суралцах зорилго
- Иргэншлийн үндсэн шинжүүдийг нэрлэх
- Месопотами, Египетийн онцлогийг харьцуулах
- Грек, Ромын өвийг өнөөгийн амьдралаас олж харах
Яагаад голын хөндийд вэ?
Анхны том иргэншлүүд бүгд голын хөндийд үүссэн: Тигр-Евфрат (Месопотами), Нил (Египет), Инд, Хуанхэ. Учир нь гол нь усжуулалт, тээвэр, үржил шимт хөрс өгдөг.
Гэхдээ гол зөвхөн бэлэг өгөөгүй — үер, ган зэрэг эрсдэл ч авчирдаг. Усжуулалтын суваг барих, үерээс хамгаалах ажил нь олон хүний хамтын хөдөлмөр, зохион байгуулалт шаарддаг. Энэ хэрэгцээ нь төр засаг үүсэх нэг чухал шалтгаан болсон.
Иргэншлийн шинжүүд
- Хот суурин
- Олон хүн төвлөрсөн, гар урлал худалдаа хөгжсөн суурин.
- Бичиг үсэг
- Мэдээлэл, тооцоо, хуулийг бичиж үлдээх систем.
- Төр засаг
- Хууль тогтоож, татвар хураадаг зохион байгуулалт.
- Хөдөлмөрийн хуваарь
- Хүн бүр өөр өөр мэргэжлээр ажиллах.
- Дурсгалт барилга
- Пирамид, зиккурат зэрэг том байгууламж.
Месопотами ба Египет
Месопотами
- Тигр, Евфрат мөрөн
- Хадмал (шаантаг) бичиг
- Олон бие даасан хот улс
- Хаммурапийн хууль
- Зиккурат сүм
Египет
- Нил мөрөн
- Иероглиф бичиг
- Нэгдсэн төвлөрсөн улс
- Фараоны бурханлаг эрх мэдэл
- Пирамид
Грек — хот улс ба ардчилал
Эртний Грек нь уулархаг газар нутагтай тул нэг том улс биш, олон бие даасан хот улс (полис) байдлаар хөгжсөн. Хамгийн алдартай нь Афин, Спарта хоёр.
Афинд МЭӨ 508 оны орчим ардчилал тогтож, иргэд ардын хуралд шууд оролцож шийдвэр гаргадаг болсон. Гэхдээ энэ ардчиллыг өнөөгийнхтэй андуурч болохгүй: эмэгтэйчүүд, боолууд, гадаадаас ирсэн хүмүүс оролцох эрхгүй байв.
Грекчүүд философи, театр, олимпын наадам, геометр зэрэг өнөөг хүртэл үргэлжилж буй олон зүйлийг үлдээсэн.
Ром — хуулиас эзэнт гүрэн хүртэл
Ром МЭӨ 509 онд хаант засгийг халж бүгд найрамдах улс болсон. Сенат, сонгуульт албан тушаал, хуулийн тогтолцоо бий болсон.
Олон зуун жилийн тэлэлтийн дараа МЭӨ 27 онд Октавиан Август анхны эзэн хаан болж, Ром эзэнт гүрэн болсон. Ромчууд зам, ус дамжуулах суваг, бетон, эрх зүйн систем зэргийг үлдээсэн — өнөөгийн Европын олон улсын хууль Ромын эрх зүйд үндэслэдэг.
476 онд Баруун Ром мөхсөнийг түүхэн үечлэлд эрт үе дуусч, дундад зуун эхэлсэн гэж үздэг.
Он цагийн хэлхээс
- МЭӨ 3200 (ойролцоогоор)Эрт үе🌍 Дэлхий
Шумерын хадмал бичиг үүсэв
Шаварган хавтан дээр бичдэг хадмал (шаантаг) бичиг үүсч, хүн төрөлхтний бичгийн түүх эхэлсэн.
- МЭӨ 3100 (ойролцоогоор)Эрт үе🌍 Дэлхий
Дээд ба Доод Египет нэгдэв
Египетийн хойд болон өмнөд хэсэг нэгдэж, фараоны төвлөрсөн засаглал бүхий улс байгуулагдсан.
- МЭӨ 1750 (ойролцоогоор)Эрт үе🌍 Дэлхий
Хаммурапийн хууль батлагдав
Вавилоны хаан Хаммурапи 282 зүйл бүхий хуулийн эмхэтгэлийг чулуун баганад сийлж нийтэлсэн.
- МЭӨ 509Эрт үе🌍 Дэлхий
Ромын Бүгд Найрамдах улс тунхаглагдав
Ромчууд хаант засгийг халж, сенат ба сонгуультай бүгд найрамдах засаглалыг тогтоосон.
- МЭӨ 508Эрт үе🌍 Дэлхий
Афинд ардчилал тогтов
Клейсфений шинэчлэлээр Афины иргэд ардын хуралд шууд оролцох ардчилсан тогтолцоо бүрдсэн.
- МЭӨ 27Эрт үе🌍 Дэлхий
Ромын эзэнт гүрэн байгуулагдав
Октавиан Август анхны эзэн хаан болж, Ром бүгд найрамдахаас эзэнт гүрэн болон шилжсэн.
- 476Эрт үе🌍 Дэлхий
Баруун Ромын эзэнт гүрэн мөхөв
Германы удирдагч Одоакр сүүлчийн эзэн хааныг огцруулж, Баруун Ром төрийн хувьд оршин байхаа больсон.
🔬 Хичээлийн лаборатори
Таамагла → Турш → Шалга. Уншсанаа энд бататга.
Тоглуулах товчийг дарж, үйл явдлууд он цагийн дарааллаар хэрхэн өрнөснийг ажигла.
МЭӨ 3200 (ойролцоогоор)
Шумерын хадмал бичиг үүсэв
Шаварган хавтан дээр бичдэг хадмал (шаантаг) бичиг үүсч, хүн төрөлхтний бичгийн түүх эхэлсэн.
МЭӨ 3100 (ойролцоогоор)
Дээд ба Доод Египет нэгдэв
МЭӨ 1750 (ойролцоогоор)
Хаммурапийн хууль батлагдав
МЭӨ 509
Ромын Бүгд Найрамдах улс тунхаглагдав
МЭӨ 508
Афинд ардчилал тогтов
МЭӨ 27
Ромын эзэнт гүрэн байгуулагдав
476
Баруун Ромын эзэнт гүрэн мөхөв
📌 Дүгнэлт
Анхны иргэншлүүд хот, бичиг үсэг, төр, хуулийг бий болгосон. Грек ардчилал, Ром эрх зүйн өвийг үлдээж, өнөөгийн ертөнцөд шууд нөлөөлсөөр байна.
Өөрийгөө шалгах
Хичээлийн тестийг өгч мэдлэгээ бататга.
Холбогдох тоглоом
Тоглож байж сурах нь илүү удаан санагддаг.
Дуусгаснаар ахиц болон XP-д тооцогдоно.