🎯 Суралцах зорилго
- Неолитын хувьсгалын шалтгааныг тайлбарлах
- Үйлдвэрлэх аж ахуйн үр дагаврыг жагсаах
- Илүүдэл бүтээгдэхүүн ба нийгмийн ялгаралын холбоог тайлбарлах
Хамгийн том эргэлт
Ойролцоогоор 10–12 мянган жилийн өмнө мөстлөг дуусч, уур амьсгал дулаарсан. Зарим бүсэд зэрлэг үр тариа элбэг ургаж эхэлсэн. Хүмүүс үрийг цуглуулаад зогсохгүй, санаатайгаар тарьж үзсэн.
Үүнтэй зэрэгцэн зарим амьтныг барьж гаршуулж эхэлсэн. Ингэж хүн байгалиас зөвхөн авах биш, өөрөө хүнс үйлдвэрлэдэг болсон. Үүнийг «неолитын хувьсгал» гэдэг.
Өмнө ба хойно
Неолитын өмнө
- Ан агнуур, түүвэрлэлт
- Байнгын нүүдэл
- Жижиг бүлэг (20–50)
- Илүүдэл хуримтлал бага
- Хувийн өмч бараг байхгүй
Неолитын дараа
- Газар тариалан, мал аж ахуй
- Суурин эсвэл бэлчээрийн нүүдэл
- Тосгон, дараа нь хот
- Илүүдэл бүтээгдэхүүн хуримтлагдана
- Өмч, эрх мэдлийн ялгаа үүснэ
Илүүдэл яагаад чухал вэ?
Хүн бүр хүнсээ өөрөө олдог үед хэн ч өөр ажил хийх боломжгүй. Харин хэсэг хүн хүнсний илүүдэл үйлдвэрлэж чадвал, бусад нь өөр зүйл хийж чадна — вааран сав урлах, зэвсэг хийх, шашны зан үйл гүйцэтгэх, тооцоо хөтлөх.
Ийнхүү хөдөлмөрийн хуваарь гүнзгийрч, гар урчууд, тахилч, дайчид, удирдагч зэрэг давхарга бий болсон. Илүүдэл байгаа газар түүнийг хэн эзэмших вэ гэсэн асуулт гарч, эрх мэдэл, тэгш бус байдал үүссэн.
Монгол нутгийн онцлог
Монголын хуурай, хүйтэн уур амьсгал, өргөн уудам бэлчээр нь өргөн хэмжээний газар тариаланд төдийлөн тохиромжгүй байв. Иймд энд мал аж ахуй давамгайлж, нүүдлийн соёл иргэншил төлөвшсөн.
Энэ нь «хоцрогдол» биш — байгаль орчинд тохирсон өөр нэг шийдэл юм. Нүүдлийн мал аж ахуй нь морь унах, эсгий хийх, гэр бүтээх, алс хол зайд мэдээлэл дамжуулах өвөрмөц технологи, соёлыг бий болгосон.
🔬 Хичээлийн лаборатори
Таамагла → Турш → Шалга. Уншсанаа энд бататга.
Асуулт 1 / 2
Неолитын хувьсгал гэж юуг хэлэх вэ?
📌 Дүгнэлт
Неолитын хувьсгал нь хүнийг байгалиас хамааралтай цуглуулагчаас үйлдвэрлэгч болгож өөрчилсөн. Илүүдэл бүтээгдэхүүн бий болсноор хот, төр, бичиг үсэг үүсэх зам нээгдсэн.
Дуусгаснаар ахиц болон XP-д тооцогдоно.