🎯 Суралцах зорилго
- Түрэгийн хаант улс байгуулагдсан нөхцөлийг тайлбарлах
- Зүүн, Баруун Түрэг хуваагдсан шалтгааныг нэрлэх
- Орхоны бичээсийг эх сурвалж болгон дүгнэх
Хаант улсын үүсэл
552 онд Бумын хаан Жужаныг ялж Түрэгийн хаант улсыг байгуулсан. Богино хугацаанд энэ улс Алтайгаас Хар тэнгис хүртэл тэлж, Евразийн хээрийн бүсийг холбосон.
Түрэгийн улс Торгоны замын худалдааг хянаж байсан нь эдийн засгийн үндэс болсон. Гэвч 580-аад оноос дотоод тэмцэл, Хятадын Суй улсын нөлөөгөөр Зүүн ба Баруун Түрэг гэж хуваагдсан.
Өөрийн бичигтэй улс
Түрэгчүүд руни маягийн өөрийн бичигтэй байсан нь нүүдэлчдийн түүхэнд онцгой чухал. Хөшөө цайдам дахь Күлтегин, Билгэ хааны хөшөө нь тэдний бичгээр үлдээсэн хамгийн том дурсгал.
Бичээст «Түрэг түмэн минь, чи хятадын торго, амтат үгэнд бүү автагтун» гэсэн утгатай сэрэмжлүүлэг бий. Энэ нь тухайн үеийн улс төрийн зорилготой, ард түмнээ нэгтгэх, харь нөлөөнөөс сэргийлэх санааг илэрхийлдэг.
Эх сурвалж дээр ажиллах
Орхоны бичээс (Күлтегиний хөшөө)
Дурсгал732Хөшөөнд Түрэгийн язгууртан Күлтегиний гавьяа, түрэг түмний нэгдэл, харь улсын нөлөөнд автахаас сэрэмжлүүлсэн үг сийлэгдсэн байдаг.
❓ Хөшөөг хэн, ямар зорилгоор босгосон бэ? Түүнд бичсэн «сэрэмжлүүлэг» юуг илэрхийлж байна вэ?
Энэ бол нүүдэлчдийн өөрсдийн бичгээр үлдээсэн ховор эх сурвалж. Захирагч гэр бүл өөрсдийн эрх мэдлийг батжуулах, ард түмнээ нэгтгэх улс төрийн зорилготой байсан. Иймд баримт ба суртал ухуулгыг ялгаж унших нь чухал.
Он цагийн хэлхээс
- 552Дундад үе🇲🇳 Монгол
Түрэгийн хаант улс байгуулагдав
Бумын хаан Жужаныг ялж, Алтайгаас Хар тэнгис хүртэл үргэлжилсэн Түрэгийн хаант улсыг байгуулсан.
- 744Дундад үе🇲🇳 Монгол
Уйгурын хаант улс байгуулагдав
Уйгурчууд Түрэгийн хаант улсыг халж, Орхоны хөндийд Хар балгас нийслэлтэй улсаа байгуулсан.
- 840Дундад үе🇲🇳 Монгол
Уйгурын улс мөхөв
Хиргисүүд Уйгурын нийслэлийг эзэлж, Уйгурчууд өмнө зүг нүүдэллэсэн.
🔬 Хичээлийн лаборатори
Таамагла → Турш → Шалга. Уншсанаа энд бататга.
Тоглуулах товчийг дарж, үйл явдлууд он цагийн дарааллаар хэрхэн өрнөснийг ажигла.
552
Түрэгийн хаант улс байгуулагдав
Бумын хаан Жужаныг ялж, Алтайгаас Хар тэнгис хүртэл үргэлжилсэн Түрэгийн хаант улсыг байгуулсан.
744
Уйгурын хаант улс байгуулагдав
840
Уйгурын улс мөхөв
📌 Дүгнэлт
Түрэгийн хаант улс нь өөрийн бичиг үсэгтэй, өргөн уудам нутгийг захирсан анхны нүүдэлчдийн улсуудын нэг байв. Түүний уламжлал Уйгур, дараа нь Монголд дамжсан.
Дуусгаснаар ахиц болон XP-д тооцогдоно.