🎯 Суралцах зорилго
- Дундад зууны Монголын түүхийн гол үйл явдлыг дарааллаар нь хэлэх
- Учир шалтгааны холбоог тайлбарлах
- Дэлхийн түүхтэй харьцуулах
Гол санаа
Энэ жилийн хамгийн чухал санаа бол: нүүдэлчин улсууд нэг нэгнийхээ туршлагыг өвлөн авч, эцэст нь Их Монгол улс тэр бүх уламжлалыг нэгтгэсэн явдал.
Хүннүгийн аравтын систем → Түрэгийн бичиг үсэг, хаант ёс → Уйгурын хот, худалдаа → Киданы хос тогтолцоо → Их Монгол улсын мянгат, Их засаг, өртөө.
Бүрэн он цагийн хэлхээс
- 552Дундад үе🇲🇳 Монгол
Түрэгийн хаант улс байгуулагдав
Бумын хаан Жужаныг ялж, Алтайгаас Хар тэнгис хүртэл үргэлжилсэн Түрэгийн хаант улсыг байгуулсан.
- 744Дундад үе🇲🇳 Монгол
Уйгурын хаант улс байгуулагдав
Уйгурчууд Түрэгийн хаант улсыг халж, Орхоны хөндийд Хар балгас нийслэлтэй улсаа байгуулсан.
- 907Дундад үе🇲🇳 Монгол
Кидан (Ляо) улс байгуулагдав
Кидан аймгууд Абаожигийн удирдлагад нэгдэж, нүүдэлчин болон суурин ард түмнийг хамтад нь захирсан улс байгуулсан.
- 1206Дундад үе🇲🇳 Монгол
Их Монгол улс байгуулагдав
Их хуралдайгаар Тэмүүжинд «Чингис хаан» цол өргөмжилж, Их Монгол улсыг тунхагласан.
- 1211Дундад үе🇲🇳 Монгол
Алтан улсын эсрэг аян дайн эхлэв
Чингис хаан Алтан (Жинь) улс руу аян дайн эхлүүлж, хот бүслэн эзлэх техникийг эзэмшсэн.
- 1227Дундад үе🇲🇳 Монгол
Чингис хаан таалал төгсөв
Тангудын аян дайны үеэр Чингис хаан таалал төгссөн. Оршуулгын газар нь өнөөг хүртэл нууц хэвээр.
- 1229Дундад үе🇲🇳 Монгол
Өгөөдэй хаан ширээнд заларав
Их хуралдайгаар Чингис хааны гурав дахь хүү Өгөөдэй хаан ширээнд заларсан.
- 1235Дундад үе🇲🇳 Монгол
Хархорум хотыг байгуулав
Өгөөдэй хаан Их Монгол улсын нийслэл Хархорум хотыг барьж эхэлсэн.
- 1241Дундад үе🌍 Дэлхий
Европ дахь аян дайн ба Легницийн тулалдаан
Бат хаан, Сүбээдэй нарын удирдсан цэрэг Легниц болон Мохийн тулалдаанд ялалт байгуулсан.
- 1246Дундад үе🇲🇳 Монгол
Гүюг хаан ширээнд заларав
Өгөөдэй хааны хүү Гүюг хаан ширээнд суусан. Пап ламын элч Плано Карпини ёслолд оролцсон.
- 1251Дундад үе🇲🇳 Монгол
Мөнх хаан ширээнд заларав
Хаан ширээ Толуйн удамд шилжиж, Мөнх хаан төрийн шинэчлэл, тооллого явуулсан.
Энэ жил үзсэн түүхэн хүмүүс
Бумын хаан
Түрэгийн хаант улсыг үндэслэгч
тодорхойгүй – 552
Жужаныг ялж, Түрэгийн хаант улсыг байгуулсан анхны хаан.
Чингис хаан
Их Монгол улсыг үндэслэгч
1162 (ойролцоогоор) – 1227
Монгол аймгуудыг нэгтгэж Их Монгол улсыг байгуулсан, дэлхийн түүхэнд хамгийн их нөлөө үзүүлсэн удирдагчдын нэг.
Сүбээдэй
Их Монгол улсын жанжин
1176 – 1248
Монголын хамгийн авьяаслаг стратегичдын нэг. Хятадаас Европ хүртэл 20 гаруй улсын эсрэг байлдсан.
Өгөөдэй хаан
Их Монгол улсын хоёр дахь хаан
1186 – 1241
Чингис хааны гурав дахь хүү. Байлдан дагуулсан газар нутгийг удирдах төрийн тогтолцоог бүрдүүлсэн.
Бат хаан
Алтан ордны улсыг үндэслэгч
1207 – 1255
Зүчийн хүү. Баруун этгээдийн аян дайныг удирдаж, Алтан ордны улсыг байгуулсан.
🔬 Хичээлийн лаборатори
Таамагла → Турш → Шалга. Уншсанаа энд бататга.
Тоглуулах товчийг дарж, үйл явдлууд он цагийн дарааллаар хэрхэн өрнөснийг ажигла.
552
Түрэгийн хаант улс байгуулагдав
Бумын хаан Жужаныг ялж, Алтайгаас Хар тэнгис хүртэл үргэлжилсэн Түрэгийн хаант улсыг байгуулсан.
744
Уйгурын хаант улс байгуулагдав
907
Кидан (Ляо) улс байгуулагдав
1206
Их Монгол улс байгуулагдав
1211
Алтан улсын эсрэг аян дайн эхлэв
1227
Чингис хаан таалал төгсөв
1229
Өгөөдэй хаан ширээнд заларав
1235
Хархорум хотыг байгуулав
1241
Европ дахь аян дайн ба Легницийн тулалдаан
1246
Гүюг хаан ширээнд заларав
1251
Мөнх хаан ширээнд заларав
📌 Дүгнэлт
Дундад зуунд Монгол улс дэлхийн түүхийн төвд гарч ирсэн. 8-р ангид энэ эзэнт гүрэн хэрхэн задарч, ямар өв үлдээснийг судална.
Өөрийгөө шалгах
Хичээлийн тестийг өгч мэдлэгээ бататга.
Холбогдох тоглоом
Тоглож байж сурах нь илүү удаан санагддаг.
Дуусгаснаар ахиц болон XP-д тооцогдоно.