🎯 Суралцах зорилго
- Эрт үеийн гол үйл явдлыг он цагийн дарааллаар байрлуулах
- Иргэншлийн шинжүүдийг жишээгээр тайлбарлах
- Монгол нутгийн түүхийг дэлхийн түүхтэй холбон үзэх
Бид юу үзсэн бэ?
Энэ жил бид түүх гэж юу болох, эх сурвалжийг хэрхэн унших, хүн төрөлхтөн хэрхэн үүсч хөгжсөн, анхны иргэншлүүд яаж бий болсон, Монгол нутагт ямар улсууд байсныг үзлээ.
Хамгийн чухал санаа: түүх бол салангид баримтуудын жагсаалт биш, харин учир шалтгааны холбоо. Неолитын хувьсгал → илүүдэл бүтээгдэхүүн → хөдөлмөрийн хуваарь → хот, төр, бичиг үсэг. Ийм гинжин холбоог олж харах нь түүхийг ойлгох түлхүүр юм.
Хоёр ертөнц, нэг цаг үе
Монгол нутаг
- МЭӨ 209 — Хүннү хүчирхэгжив
- 93 — Сяньби
- 552 — Түрэг
- 744 — Уйгур
- 907 — Кидан
Дэлхий
- МЭӨ 221 — Цинь Хятадыг нэгтгэв
- МЭӨ 27 — Ромын эзэнт гүрэн
- 476 — Баруун Ром мөхөв
- МЭӨ 130 — Торгоны зам
- МЭӨ 508 — Афины ардчилал
Бүрэн он цагийн хэлхээс
- МЭӨ 10000 (ойролцоогоор)Эрт үе🌍 Дэлхий
Неолитын хувьсгал
Хүн төрөлхтөн ан агнуур, түүвэрлэлтээс газар тариалан, мал аж ахуй руу шилжсэн эргэлтийн үе.
- МЭӨ 3200 (ойролцоогоор)Эрт үе🌍 Дэлхий
Шумерын хадмал бичиг үүсэв
Шаварган хавтан дээр бичдэг хадмал (шаантаг) бичиг үүсч, хүн төрөлхтний бичгийн түүх эхэлсэн.
- МЭӨ 3100 (ойролцоогоор)Эрт үе🌍 Дэлхий
Дээд ба Доод Египет нэгдэв
Египетийн хойд болон өмнөд хэсэг нэгдэж, фараоны төвлөрсөн засаглал бүхий улс байгуулагдсан.
- МЭӨ 1750 (ойролцоогоор)Эрт үе🌍 Дэлхий
Хаммурапийн хууль батлагдав
Вавилоны хаан Хаммурапи 282 зүйл бүхий хуулийн эмхэтгэлийг чулуун баганад сийлж нийтэлсэн.
- МЭӨ 508Эрт үе🌍 Дэлхий
Афинд ардчилал тогтов
Клейсфений шинэчлэлээр Афины иргэд ардын хуралд шууд оролцох ардчилсан тогтолцоо бүрдсэн.
- МЭӨ 221Эрт үе🌍 Дэлхий
Цинь улс Хятадыг нэгтгэв
Цинь Ши Хуанди дайтаж байсан улсуудыг нэгтгэж, төвлөрсөн эзэнт гүрэн байгуулсан.
- МЭӨ 209Эрт үе🇲🇳 Монгол
Хүннү гүрэн хүчирхэгжив
Модун шаньюй хаан ширээнд суусны дараа Хүннү нь Төв Азийн хамгийн хүчирхэг нүүдэлчдийн гүрэн болсон.
- МЭӨ 27Эрт үе🌍 Дэлхий
Ромын эзэнт гүрэн байгуулагдав
Октавиан Август анхны эзэн хаан болж, Ром бүгд найрамдахаас эзэнт гүрэн болон шилжсэн.
- 476Эрт үе🌍 Дэлхий
Баруун Ромын эзэнт гүрэн мөхөв
Германы удирдагч Одоакр сүүлчийн эзэн хааныг огцруулж, Баруун Ром төрийн хувьд оршин байхаа больсон.
- 552Дундад үе🇲🇳 Монгол
Түрэгийн хаант улс байгуулагдав
Бумын хаан Жужаныг ялж, Алтайгаас Хар тэнгис хүртэл үргэлжилсэн Түрэгийн хаант улсыг байгуулсан.
- 744Дундад үе🇲🇳 Монгол
Уйгурын хаант улс байгуулагдав
Уйгурчууд Түрэгийн хаант улсыг халж, Орхоны хөндийд Хар балгас нийслэлтэй улсаа байгуулсан.
- 907Дундад үе🇲🇳 Монгол
Кидан (Ляо) улс байгуулагдав
Кидан аймгууд Абаожигийн удирдлагад нэгдэж, нүүдэлчин болон суурин ард түмнийг хамтад нь захирсан улс байгуулсан.
Дараагийн жил юу үзэх вэ?
7-р ангид та Их Монгол улс хэрхэн байгуулагдсан, Чингис хаан яагаад дэлхийн түүхэнд ийм том нөлөө үзүүлсэн, Монголын эзэнт гүрэн Евразийг хэрхэн холбосныг судална.
Мөн зэрэгцээд Европын дундад зуун, феодалын байгууламж, Сэргэн мандалтын эхлэлийг үзэж, хоёр ертөнцийг харьцуулна.
🔬 Хичээлийн лаборатори
Таамагла → Турш → Шалга. Уншсанаа энд бататга.
Тоглуулах товчийг дарж, үйл явдлууд он цагийн дарааллаар хэрхэн өрнөснийг ажигла.
МЭӨ 10000 (ойролцоогоор)
Неолитын хувьсгал
Хүн төрөлхтөн ан агнуур, түүвэрлэлтээс газар тариалан, мал аж ахуй руу шилжсэн эргэлтийн үе.
МЭӨ 3200 (ойролцоогоор)
Шумерын хадмал бичиг үүсэв
МЭӨ 3100 (ойролцоогоор)
Дээд ба Доод Египет нэгдэв
МЭӨ 1750 (ойролцоогоор)
Хаммурапийн хууль батлагдав
МЭӨ 508
Афинд ардчилал тогтов
МЭӨ 221
Цинь улс Хятадыг нэгтгэв
МЭӨ 209
Хүннү гүрэн хүчирхэгжив
МЭӨ 27
Ромын эзэнт гүрэн байгуулагдав
476
Баруун Ромын эзэнт гүрэн мөхөв
552
Түрэгийн хаант улс байгуулагдав
744
Уйгурын хаант улс байгуулагдав
907
Кидан (Ляо) улс байгуулагдав
📌 Дүгнэлт
Эрт үе бидэнд иргэншил, төр, бичиг үсэг, хуулийг үлдээсэн. Монгол нутагт бол нүүдлийн соёл, төрт ёсны бат бөх уламжлал төлөвшсөн. Эдгээр суурин дээр дундад зууны их эргэлт болох Их Монгол улс үүснэ.
Өөрийгөө шалгах
Хичээлийн тестийг өгч мэдлэгээ бататга.
Холбогдох тоглоом
Тоглож байж сурах нь илүү удаан санагддаг.
Дуусгаснаар ахиц болон XP-д тооцогдоно.