9-Р АНГИ
Шинэ үеийн түүх
Манжийн эрхшээл, 1911 оны Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал, 1921 оны Ардын хувьсгал болон дэлхийн шинэ үеийн үйл явдлуудыг судалж, шалгалтад бэлтгэнэ.
Хичээлүүд (32)
Ерөнхий боловсролын сурах бичгийн бүлгийн дагуу.
Орчин үеийн Монголын түүхийг хэрхэн судлах вэ?
Түүхийг ойлгох нь
Орчин үеийн Монголын түүхийг судлахдаа түүхэн эх сурвалжийг ашиглаж, баримтыг шүүмжлэлтэйгээр шинжлэн дүгнэнэ. Орчин үеийн түүх нь ойролцоогоор 1911 оноос өнөө үе хүртэлх Монголын түүхийг хамарна.
Орчин үеийн түүхээр юу судлах вэ?
Түүхийг ойлгох нь
Орчин үеийн Монголын түүхийг улс төр, нийгэм-эдийн засаг, соёл-оюун санаа, гадаад харилцааны өөрчлөлттэй холбон судална.
1911 оны Монголын үндэсний хувьсгал
Монголын төрийн сэргэн мандалт ба дэлхий дахин
Манж Чин улс задран унах үед Монголын язгууртан, лам хувилгаад тусгаар тогтнолоо сэргээх зорилгоор тэмцэж, 1911 оны 12-р сард Монгол улс тусгаар тогтнолоо сэргээв.
Тусгаар тогтносон Монгол улс
Монголын төрийн сэргэн мандалт ба дэлхий дахин
Тусгаар тогтнолоо сэргээсний дараа Монгол улс төрийн шинэ байгуулал байгуулж, Орос улстай харилцаагаа хөгжүүлсэн боловч олон улс Монголын тусгаар тогтнолыг бүрэн хүлээн зөвшөөрөөгүй.
Монгол улсын нийгэм, эдийн засаг, соёл
Монголын төрийн сэргэн мандалт ба дэлхий дахин
Богд хаант Монголын нийгэм язгууртан, лам хуврагууд, ард гэсэн давхаргатай байв. Мал аж ахуй эдийн засгийн гол салбар байсан бөгөөд сүм хийд нийгмийн амьдралд ихээхэн нөлөөтэй байлаа.
Монголчуудаа нэгтгэхийн төлөө тэмцэлд
Монголын төрийн сэргэн мандалт ба дэлхий дахин
Богд хаант Монголын засгийн газар Барга, Хөх нуур, Өвөр Монгол, Тува зэрэг Монгол угсаатны нутгийг нэгтгэхийг зорьсон боловч бүрэн амжилтад хүрч чадсангүй.
Дэлхийн I дайн ба Монгол улс
Монголын төрийн сэргэн мандалт ба дэлхий дахин
1914–1918 оны Дэлхийн I дайнд Монгол улс шууд оролцоогүй боловч Орос, Хятад, Японы өрсөлдөөн Монголын гадаад орчинд нөлөөлж байв. 1915 оны Хиагтын гурван улсын гэрээгээр Монгол автономит байдлыг хүлээн зөвшөөрүүлсэн.
Орос улс дахь Октябрийн эргэлт
Монголын төрийн сэргэн мандалт ба дэлхий дахин
1917 оны Октябрийн хувьсгалаар Оросын эзэнт гүрэн задран, Зөвлөлт засаг тогтсон. Оросын иргэний дайн Монголын хил орчимд шууд нөлөөлөв.
Монголын нөхцөл байдал (1919–1921)
Монголын төрийн сэргэн мандалт ба дэлхий дахин
1919 онд Сюй Шучжэн Монголын автономит эрхийг хүчээр цуцалж, Монголд хүнд нөхцөл бий болов. Энэ үед Монголын залуучуудын дунд тусгаар тогтнолын төлөө нууц бүлгүүд байгуулагдав.
1921 оны Монголын хувьсгал
Монголын төрийн сэргэн мандалт ба дэлхий дахин
1920 оны сүүлээр Монголын хувьсгалт бүлгүүд нэгдэж Монголын Ардын намыг байгуулсан. 1921 онд Ардын Түр Засгийн газар байгуулагдаж, Нийслэл хүрээг чөлөөлөн Ардын засгийн эрхийг тогтоов.
Ардын засгийн анхны арга хэмжээ
Монголын төрийн сэргэн мандалт ба дэлхий дахин
Ардын засаг төрийн шинэ байгууллыг бий болгож, феодалын зарим онцгой эрх болон албадан хөдөлмөрийг хязгаарлах зэрэг арга хэмжээ авч эхлэв.
Монголын хөгжлийн чиг баримжаа ба ЗХУ-ын нөлөө
Социализмын үеийн Монгол улс ба дэлхий дахин
Монгол улс ЗХУ-тай улс төр, эдийн засгийн нягт харилцаанд орж, капитализмыг алгасаж социализмд шилжих чиг баримжааг сонгосон.
Монгол улс Бүгд найрамдах засаглалд шилжсэн нь
Социализмын үеийн Монгол улс ба дэлхий дахин
1924 онд Богд хаан нас барсны дараа хаант засаг устаж, 1924 оны 11-р сарын 26-нд шинэ Үндсэн хууль батлагдан БНМАУ байгуулагдав.
БНМАУ-ын эдийн засгийг хөгжүүлэх бодлого
Социализмын үеийн Монгол улс ба дэлхий дахин
1920-иод оны сүүлээс 1930-аад оны эхээр зүүний хазайлт бодлого хэрэгжиж, феодалын өмч хөрөнгө хураах, малыг хамтын аж ахуйд нэгтгэх оролдлого хийв.
БНМАУ-ын эдийн засгийн бодлогод өөрчлөлт гарсан нь
Социализмын үеийн Монгол улс ба дэлхий дахин
1932 оны зэвсэгт бослогын дараа Шинэ эргэлтийн бодлогыг хэрэгжүүлж, хамтралжуулалтыг түр зогсоон хувийн мал аж ахуйг сэргээв.
БНМАУ-ын боловсролын хөгжил
Социализмын үеийн Монгол улс ба дэлхий дахин
Социализмын үед Монголд шашны сургалтаас иргэний боловсролд шилжиж, бүх нийтийн бичиг үсэгт тайлагдах хөдөлгөөн өрнөсөн. Кирилл үсгийг албан ёсоор нэвтрүүлж, дунд болон дээд боловсролын байгууллагууд хөгжсөн.
БНМАУ-ын соёлын хөгжил
Социализмын үеийн Монгол улс ба дэлхий дахин
Театр, кино, уран зохиол, дүрслэх урлаг социалист реализмын чиглэлээр хөгжсөн боловч соёлын салбарт төрийн хатуу хяналт, цензур хэрэгжиж байв.
БНМАУ-ын эрүүл мэнд, нийгмийн хамгааллын хөгжил
Социализмын үеийн Монгол улс ба дэлхий дахин
Монгол улс уламжлалт эмнэлгээс орчин үеийн анагаах ухаанд шилжиж, эмнэлэг болон эмч бэлтгэх тогтолцоог бий болгосон.
Бурхны шашин ба социализм
Социализмын үеийн Монгол улс ба дэлхий дахин
Социалист үзэл суртал шашныг хязгаарлах бодлого явуулж, сүм хийдийн эд хөрөнгийг хураах, лам нарыг цэрэгжүүлэх зэрэг арга хэмжээ авч шашны нөлөөг сулруулсан.
Лам нарын эсэргүү бослого
Социализмын үеийн Монгол улс ба дэлхий дахин
1930-аад оны эхээр төрийн бодлогыг эсэргүүцсэн лам нар, ард олны бослого хөдөлгөөн гарсан бөгөөд төрийн зүгээс хатуу арга хэмжээ авч дарав.
Монголын түүхэн дэх хар толбо
Социализмын үеийн Монгол улс ба дэлхий дахин
1937–1939 онд Их хэлмэгдүүлэлт явагдаж, олон мянган хүн улс төрийн хэрэгт буруутгагдан цаазлагдсан. Энэ үе Монголын түүхэнд хар толбо болон үлджээ.
Дэлхийн II дайн
Социализмын үеийн Монгол улс ба дэлхий дахин
1939 онд Халхын голын дайн өрнөж, Монгол-Зөвлөлтийн хамтарсан цэрэг Японы Квантуны армийн эсрэг байлдав. Энэ нь Монголын тусгаар тогтнол, аюулгүй байдалд стратегийн ач холбогдолтой байв.
БНМАУ Дэлхийн II дайнд оролцсон нь
Социализмын үеийн Монгол улс ба дэлхий дахин
БНМАУ ЗХУ-д цэрэг, эдийн засгийн тусламж үзүүлж, 1945 онд Японы Квантуны армийн эсрэг дайнд оролцов. 1945 онд тусгаар тогтнолын санал асуулга явуулж, 1946 онд Хятад Монголын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрөв.
Хүйтэн дайн
Социализмын үеийн Монгол улс ба дэлхий дахин
Дэлхийн II дайны дараа ЗХУ болон АНУ тэргүүтэй хоёр туйлт систем бүрэлдэж, зэвсгийн уралдаан, улс төр-үзэл суртлын өрсөлдөөн үргэлжилсэн.
НҮБ ба Монгол улс
Социализмын үеийн Монгол улс ба дэлхий дахин
Монгол улс НҮБ-д элсэхийн тулд хэд хэдэн удаа оролдож, эцэст нь 1961 оны 10-р сард Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн болов.
Социалист систем задран унасан нь
Ардчилсан Монгол улс ба өнөөгийн дэлхий дахин
1980-аад оны дунд үеэс ЗХУ-д перестройка, гласность бодлого хэрэгжиж, 1989 онд Берлиний хана нурсан нь Зүүн Европын социалист системийн задралын нэгэн чухал үйл явдал болов.
Монгол улсад ардчилсан хувьсгал эхэлсэн нь
Ардчилсан Монгол улс ба өнөөгийн дэлхий дахин
1989 оны сүүлээр Монголд улс төрийн тогтолцоог өөрчлөх шаардлага тавьсан залуучуудын хөдөлгөөн өрнөж, 1989 оны 12-р сарын 10-нд анхны цуглаан болж Монголын Ардчилсан Холбоо байгуулагдав.
Ардчилсан хувьсгалын өрнөл
Ардчилсан Монгол улс ба өнөөгийн дэлхий дахин
1990 онд Монголд олон нийтийн жагсаал, цуглаан, улс төрийн өлсгөлөн өрнөж, МАХН-ын Улс төрийн товчоо огцорсноор нэг намын дангаар засаглах тогтолцооны төгсгөл тавигдав.
Ардчилсан сонгууль, шинэ Үндсэн хууль
Ардчилсан Монгол улс ба өнөөгийн дэлхий дахин
1990 онд Монголын түүхэнд анхны чөлөөт олон намын сонгууль явагдаж, 1992 оны 1-р сарын 13-нд шинэ Үндсэн хууль батлагдан Монгол Улс ардчилсан, парламентын бүгд найрамдах тогтолцоог баталгаажуулав.
Монгол улсын эдийн засгийн өөрчлөлт
Ардчилсан Монгол улс ба өнөөгийн дэлхий дахин
Ардчилсан хувьсгалын дараа Монгол улс зах зээлийн эдийн засагт шилжиж, өмч хувьчлал, үнэ чөлөөлөлт, банк санхүүгийн шинэ тогтолцоог бий болгох өөрчлөлтүүдийг хэрэгжүүлэв.
Монголчуудын оюун санаа, нийгмийн амьдралд гарсан өөрчлөлт
Ардчилсан Монгол улс ба өнөөгийн дэлхий дахин
Ардчилсан өөрчлөлтийн дараа хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөө, шашин шүтэх эрх чөлөө, боловсрол, эрүүл мэнд, спорт, нийгмийн амьдралд томоохон өөрчлөлтүүд гарсан.
Монгол улсын гадаад бодлогын өөрчлөлт
Ардчилсан Монгол улс ба өнөөгийн дэлхий дахин
Ардчилсан хувьсгалын дараа Монгол улс олон тулгуурт болон гуравдагч хөршийн бодлогыг хэрэгжүүлж, ОХУ, БНХАУ-тай найрсаг харилцаагаа хадгалан бусад улс оронтой хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэв.
Гүнзгийрүүлсэн нэмэлт хичээл (7)
Инфографик, газрын зураг, он цагийн хэлхээс, эх сурвалж бүхий сэдэвчилсэн хичээлүүд. Заавал биш ч гүнзгий ойлгоход тустай.
Монгол Чин улсын бүрэлдэхүүнд
1691–1911 он
Долноорын чуулган, Чин улсын засаг захиргаа, хошуу нутгийн тогтолцоо болон монголчуудын байдлыг судална.
Шашин ба соёл (XVI–XIX зуун)
Бурхны шашны дэлгэрэлт
Бурхны шашин Монголд дахин дэлгэрсэн нь, сүм хийдийн үүрэг, соёл урлагийн хөгжлийг судална.
Дэлхийн шинэ үе
Хувьсгалууд ба аж үйлдвэржилт
Францын хувьсгал, аж үйлдвэрийн хувьсгал, империализмын үүсэл болон тэдгээрийн дэлхий дахинд үзүүлсэн нөлөөг судална.
1911 оны Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал
Тусгаар тогтнолын сэргэлт
1911 оны хувьсгалын шалтгаан, явц, Богд хаант Монгол улсын байгуулалт болон олон улсын хүлээн зөвшөөрлийн асуудлыг судална.
Богд хаант Монгол улс
1911–1921 оны хүнд арван жил
Богд хаант засгийн газрын шинэчлэл, автономит үе, Хятадын эзлэлт болон Унгерний үеийг судална.
1921 оны Ардын хувьсгал
Шинэ замын эхлэл
Ардын хувьсгалын шалтгаан, явц, удирдагчид болон түүний түүхэн ач холбогдол, маргаантай талыг судална.
Дүгнэлт ба шалгалтын бэлтгэл
9-р ангийн шалгалтад бэлдэх
Жилийн туршид үзсэн сэдвүүдийг нэгтгэн давтаж, шалгалтын бүтэц, аргачлалтай танилцана.